Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
युद्धमें बाणोंसे पीड़ित हुआ क्षत्रिय जो-जो दुःख सहता है, उस-उस कष्टके द्वारा उसके तपकी ही उत्तरोत्तर वृद्धि होती है; ऐसी धर्मज्ञ पुरुषोंकी मान्यता है ।।
yuddhe bāṇaiḥ pīḍito yaḥ kṣatriyo yaḥ-yaḥ duḥkhaṃ sahate, tasya tasya kaṣṭena tapasas tasya uttarottaraṃ vṛddhir bhavati—iti dharmajñāḥ manyante. pṛṣṭhato bhīravaḥ saṅkhye vartante ’dharma-pūruṣāḥ; śūrāc charaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam.
Wika ni Bhishma: “Sa digmaan, kapag ang isang kshatriya ay nasugatan ng mga palaso at tiniis ang anumang kirot na sumapit, ang bawat hirap na iyon ay lalo pang nagpapalago sa kanyang tapas—ganyan ang paniniwala ng mga nakaaalam ng dharma. Ngunit sa hanay, ang mga duwag—mga taong hamak at salungat sa katuwiran—ay nakatayo sa likuran; naghahanap ng kanlungan sa matatapang, kumakapit sila sa mga bayani para sa pag-iingat, gaya ng lahat ng nilalang na umaasa sa ulap-ulan para sa tubig na nagbibigay-buhay.”
भीष्म उवाच
Enduring pain and hardship in righteous battle is framed as a form of tapas that increases a kshatriya’s merit and moral stature, while cowardice is criticized as dependence on others without sharing the burden of dharma.
Bhishma contrasts two types of men in a battle setting: the true kshatriya who bears arrow-wounds and grows in tapas through endurance, and the fearful, unrighteous men who stay behind the brave and seek their protection like creatures depending on rain for life.