Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
अल्पेनाल्पेन देयेन वर्धमानं प्रदापयेत् ततो भूयस्ततो भूय: क्रमवृद्धि समाचरेत्,वह पहले थोड़ा-थोड़ा कर लेकर फिर धीरे-धीरे उसे बढ़ावे और उस बढ़े हुए करको वसूल करे। उसके बाद समयानुसार फिर उसमें थोड़ी-थोड़ी वृद्धि करते हुए क्रमश: बढ़ाता रहे (ताकि किसीको विशेष भार न जान पड़े)
alpenālpena deyena vardhamānaṃ pradāpayet | tato bhūyas tato bhūyaḥ kramavṛddhi samācaret ||
Wika ni Bhishma: “Ipatupad ang dapat bayaran sa pagsisimula sa maliit na halaga, paunti-unti; at kapag ito’y naging matatag na kaugalian, saka ito singilin. Pagkaraan, muli’t muli, magpatuloy sa unti-unting pagdaragdag—hakbang-hakbang sa tamang panahon—upang hindi maramdaman ng mga tao ang biglaang, mapang-api na bigat.”
भीष्य उवाच
A ruler should collect dues in a measured way: start with small amounts and increase only gradually over time, so that revenue is secured without shocking or oppressing the populace.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king on practical and ethical statecraft—here, specifically on how to levy and raise taxes through gradual, stepwise increases.