Shloka 5
जलौकावत् पिबेद् राष्ट्र मुदुनैव नराधिप: । व्याप्रीव च हरेत् पुत्रान् संदशेन्न च पीडयेत्,जैसे जोंक धीरे-धीरे शरीरका रक्त चूसती है, उसी प्रकार राजा भी कोमलताके साथ ही राष्ट्रसे कर वसूल करे। जैसे बाघधिन अपने बच्चेको दाँतसे पकड़कर इधर-उधर ले जाती है; परंतु न तो उसे काटती है और न उसके शरीरमें पीड़ा ही पहुँचने देती है, उसी तरह राजा कोमल उपायोंसे ही राष्ट्रका दोहन करे
jalaukāvat pibed rāṣṭraṃ mudunaiva narādhipaḥ | vyāghrīvaca haret putrān saṃdaśen na ca pīḍayet ||
Wika ni Bhishma: “Dapat kunin ng hari ang buwis mula sa kanyang kaharian nang marahan—gaya ng linta na sumisipsip ng dugo nang paunti-unti. At gaya ng inang tigre na binubuhat ang mga anak sa pagitan ng mga ngipin nang hindi kinakagat o sinasaktan, gayon din dapat ‘gatasan’ ng pinuno ang kaharian sa mahinahong paraan, kunin lamang ang nararapat nang hindi nagpapahirap sa mga nasasakupan.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Revenue collection is legitimate, but it must be gradual, gentle, and non-oppressive. The king should take what is due without injuring the people’s livelihood, just as a leech draws little by little and a tigress carries her cubs without harming them.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises the ruler on proper statecraft: how to sustain the kingdom through taxation while protecting subjects from hardship, using vivid animal similes to stress restraint and care.