Shloka 20
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
मालाकारोपमो राजन् भव मा<5<ड्रारिकोपम: । तथायुक्तश्रिरं राज्यं भोक्त शक्ष्यसि पालयन्,युधिष्ठिर! तुम मालीके समान बनो। कोयला बनानेवालेके समान न बनो (माली वृक्षकी जड़को सींचता और उसकी रक्षा करता है, तब उससे फल और फूल ग्रहण करता है, परंतु कोयला बनानेवाला वृक्षको समूल नष्ट कर देता है; उसी प्रकार तुम भी माली बनकर राज्यरूपी उद्यानको सींचकर सुरक्षित रखो और फल-फूलकी तरह प्रजासे न्यायोचित कर लेते रहो, कोयला बनानेवालेकी तरह सारे राज्यको जलाकर भस्म न करो), ऐसा करके प्रजापालनमें तत्पर रहकर तुम दीर्घकालतक राज्यका उपभोग कर सकोगे
mālākāropamo rājan bhava māṇḍrārikopamaḥ | tathāyuktaśrīraṁ rājyaṁ bhoktuṁ śakṣyasi pālayan, yudhiṣṭhira ||
Wika ni Bhishma: O Hari, maging tulad ka ng hardinero, hindi tulad ng gumagawa ng uling. Ang hardinero’y nagdidilig sa ugat at nag-iingat sa puno, saka pa lamang tinatamasa ang bulaklak at bunga; ngunit ang tagagawa ng uling ay winawasak ang puno hanggang ugat. Gayon din, kung iingatan at palalakasin mo ang kaharian at mananatiling masikap sa kapakanan ng bayan, magtatamasa ka ng kasaganaan ng paghahari sa mahabang panahon, O Yudhishthira.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should govern like a gardener—nourishing and protecting the roots of the realm (the people and institutions) and taking only rightful benefit—rather than like a charcoal-maker who gains by destroying the very source of prosperity.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma counsels King Yudhiṣṭhira using a vivid metaphor: sustainable, protective rule yields long-lasting prosperity, whereas exploitative rule ruins the kingdom.