Shloka 34
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
विधानाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् । सामभेदान् विरोधार्थ विधानमुपकल्पयेत्,उस समय प्राप्त कर्तव्यपर विचार करनेके लिये मित्रोंका आश्रय लेकर उनकी सलाहसे पहले तो अपनी रक्षाके लिये उचित व्यवस्था करे; फिर साम, भेद अथवा युद्धमेंसे क्या करना है; इसपर विचार करके उसके उपयुक्त कार्य करे
vidhānākramya mitrāṇi vidhānam upakalpayet | sāmabhedān virodhārtha vidhānam upakalpayet |
Wika ni Bhishma: “Matapos munang tiyakin, sa tulong at payo ng mga mapagkakatiwalaang kaibigan, ang nararapat na paghahanda para sa sariling pag-iingat, saka pagbulayan kung ano ang hinihingi ng kalagayan at piliin ang angkop na landas—pakikipagkasundo, pagpapabaha-bahagi, o kung kailangan, hayagang labanan—upang makamtan ang layunin.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
First secure one’s own safety and preparedness through orderly planning and trusted counsel; then choose the appropriate political-ethical means—conciliation, division, or conflict—according to what the situation truly requires.
In the Shanti Parva discourse on rajadharma, Bhishma instructs the listener on prudent governance: consult allies, establish protective arrangements, and only then decide among diplomatic or forceful measures based on circumstances.