Shloka 33
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! मान्धाताको इस प्रकार उपदेश देकर इन्द्ररूपधारी भगवान् विष्णु मरुदगणोंके साथ अविनाशी एवं सनातन परमपद विष्णुधामको चले गये ।।
bhīṣma uvāca—rājan! māndhātāram evaṃ upadiśya indrarūpadhārī bhagavān viṣṇuḥ marudgaṇaiḥ saha avināśi evaṃ sanātanaṃ paramaṃ padaṃ viṣṇudhāma jagāma. evaṃ pravartite dharme purā sucarite ’nagha, kaḥ kṣatraṃ avamanyeta cetanāvān bahuśrutaḥ? niṣpāpa nareśvara! evaṃ prācīnakāle bhagavatā viṣṇunā eva rājadharmaḥ pravartitaḥ, satpuruṣaiś ca sa suṣṭhu ācaritaḥ; tādṛśe sati ko nāma kṣātradharmam avajñāsyāt?
Sinabi ni Bhishma: “O Hari! Matapos turuan si Mandhata nang gayon, ang Mapalad na Panginoong Vishnu—na nag-anyong Indra—ay lumisan kasama ng mga Marut patungo sa di-nasisirang, walang-hanggang kataas-taasang kalagayan, ang Vishnudhama, ang sariling tahanan ni Vishnu. O walang kasalanan! Kung ang dharma ay naitatag na nang sinaunang panahon at mahusay na isinabuhay ng mga matutuwid, sinong may malay at malawak ang kaalaman ang hahamak sa kodigo ng mga Kshatriya? O walang dungis na panginoon ng mga tao! Si Vishnu nga ang unang nagpasimuno ng tungkuling panghari, at ito’y tapat na isinabuhay ng mga banal; sa gayong kalagayan, sino ang makapagtatangi ng paghamak sa dharma ng mandirigma?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal duty (rājadharma) and the kshatriya code are not merely human conventions; they are portrayed as divinely instituted by Vishnu and validated by ancient righteous practice. Therefore, a discerning and learned person should not disparage kshatriya-dharma.
Bhishma recounts that Vishnu, having instructed King Mandhata while appearing in Indra’s form, departs with the Maruts to Vishnu’s eternal abode. Bhishma then draws a normative conclusion: since Vishnu established rajadharma long ago and the virtuous lived by it, contempt for kshatriya duty is unreasonable.