Shloka 25
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
षण्णामेकां पिबेद् धेनुं शताच्च मिथुन हरेत् । लब्धाच्च सप्तमं भागं तथा शृड्गे कलां खुरे
ṣaṇṇām ekāṃ pibed dhenuṃ śatāc ca mithunaṃ haret | labdhāc ca saptamaṃ bhāgaṃ tathā śṛṅge kalāṃ khure ||
Sinabi ni Bhishma: “Kung ang isang tao’y mag-alaga ng anim na bakang gatasan ng iba sa loob ng isang taon, maaari niyang inumin ang gatas ng isang baka bilang upa. Kung mag-alaga siya ng sandaang baka, maaari siyang tumanggap sa katapusan ng taon ng isang pares (isang baka at isang toro) bilang kabayaran. Kung may tubong makuha sa pagbebenta ng gatas at mga katulad nito, dapat siyang kumuha ng ikapitong bahagi bilang upa; gayundin sa kinita sa pagbebenta ng sungay, ikapitong bahagi lamang. Ngunit sa pagbebenta ng isang pambihirang mahalagang kuko/hoof, ikalabing-anim na bahagi lamang ang dapat niyang kunin. Sa gayon, ang upa ng pastol ay itinatakda sa makatarungang sukat, iniiwasan ang kasakiman, pinangangalagaan ang ari-arian ng may-ari, at tinitiyak ang ikabubuhay ng manggagawa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Remuneration should be proportionate and regulated: the worker must receive a fair livelihood, but only within clearly defined limits so that service does not become exploitation of the owner’s wealth.
In Bhishma’s instruction on dharma in the Shanti Parva, he lays down practical norms for wages in cattle-tending—specifying what may be taken as payment from milk, livestock, and by-products—illustrating ethical governance and fair economic conduct.