Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)

के धर्मा: सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक्‌ चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्व॒ के मता:,'पितामह! कौन-से ऐसे धर्म हैं, जो सभी वर्णोके लिये उपयोगी हो सकते हैं। चारों वर्णोंके पृथक्‌-पृथक्‌ धर्म कौन-से हैं? चारों वर्णोके साथ ही चारों आश्रमोंके भी धर्म कौन हैं तथा राजाके द्वारा पालन करने योग्य कौन-कौन-से धर्म माने गये हैं?

ke dharmāḥ sarvavarṇānāṃ cāturvarṇyasya ke pṛthak | cāturvarṇyāśramāṇāṃ ca rājadharmāś ca ke matāḥ ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Dakilang Matanda, alin ang mga tungkuling kapaki-pakinabang sa lahat ng varṇa? Ano ang mga natatanging tungkulin ng apat na varṇa? Ano ang mga tungkuling nauukol sa apat na varṇa kasama ng apat na āśrama? At alin ang itinuturing na rājadharma—ang dharma ng hari na dapat niyang itaguyod sa pamamahala?”

केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
धर्माःduties; dharmas
धर्माः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्ववर्णानाम्of all varṇas (social classes)
सर्ववर्णानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्ववर्ण
FormMasculine, Genitive, Plural
चातुर्वर्ण्यस्यof the fourfold varṇa-system
चातुर्वर्ण्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्य
FormNeuter, Genitive, Singular
केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
पृथक्separately; distinct
पृथक्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
चातुर्वर्ण्याश्रमाणाम्of the (system of) varṇas and āśramas
चातुर्वर्ण्याश्रमाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्याश्रम
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजधर्माःduties of a king; royal duties
राजधर्माः:
Karta
TypeNoun
Rootराजधर्म
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःconsidered; held to be
मताः:
TypeAdjective
Rootमत
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pitāmaha (Bhīṣma)

Educational Q&A

The verse frames a comprehensive inquiry into dharma: universal duties applicable to everyone, role-specific duties of the four varṇas, life-stage duties of the four āśramas, and the special ethical obligations of a king. It sets up a systematic discussion of moral order from personal conduct to public governance.

In the Śānti Parva’s instruction section, Vaiśampāyana reports a question addressed to the Grandsire (Bhīṣma), requesting an authoritative exposition on different layers of dharma—general, varṇa-based, āśrama-based, and royal—preparing for Bhīṣma’s detailed teachings.