Shloka 13
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
ब्राह्मण केवल वेदोंके स्वाध्यायसे ही कृतकृत्य हो जाता है। वह दूसरा कर्म करे या न करे। सब जीवोंके प्रति मैत्रीभाव रखनेके कारण वह मैत्र कहलाता है ।।
bhīṣma uvāca | brāhmaṇaḥ kevalaṃ vedānāṃ svādhyāyenaiva kṛtakṛtyo bhavati; sa dvitīyaṃ karma kuryād vā na vā | sarvabhūteṣu maitrībhāvaṃ dhārayann eva sa “maitra” iti kathyate || kṣatriyasyāpi yo dharmas taṃ te vakṣyāmi bhārata | dadyād rājan na yāceta, yajeta na ca yājayet, bharatanandana ||
Wika ni Bhishma: “Ang isang brahmana ay nagiging ganap sa pamamagitan lamang ng sariling pag-aaral ng mga Veda—magpatuloy man siya sa iba pang gawain o hindi. Sapagkat pinananatili niya ang diwa ng pakikipagkaibigan sa lahat ng nilalang, siya’y tinatawag na ‘maitra’ (taong nakatuon sa pagkakaibigan). Ngayon, O Bharata, sasabihin ko rin sa iyo ang dharma ng kshatriya: O hari, dapat siyang magbigay ng kawanggawa ngunit huwag mamalimos; dapat siyang magsagawa ng mga handog na sakripisyo para sa sarili, ngunit huwag maging pari (purohita) na namumuno sa sakripisyo ng iba.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes role-based duties: a brahmin is fulfilled through Vedic self-study and universal friendliness, while a kshatriya should be generous without begging and should perform sacrifices for himself/kingdom without taking up the priestly function of conducting sacrifices for others.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhiṣṭhira on dharma after the war, outlining ethical norms for different social roles—here contrasting brahminical discipline with the proper conduct of a ruling warrior.