Previous Verse
Next Verse

Shloka 96

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

फिर वे ही ऋषि मन्त्रोच्चारणपूर्वक वेनकी दाहिनी जड़घाका मन्थन करने लगे। उससे इस पृथ्वीपर एक नाटे कदका मनुष्य उत्पन्न हुआ, जिसकी आकृति बेडौल थी ।। दग्थस्थूणाप्रतीकाशो रक्ताक्ष: कृष्णमूर्थज: । निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिन:,वह जले हुए खम्भेके समान जान पड़ता था। उसकी आँखें लाल और काले बाल थे। वेदवादी महर्षियोंने उसे देखकर कहा--“निषीद” बैठ जाओ

tata eva ṛṣayo mantroccāraṇapūrvakaṃ venasya dakṣiṇāṃ jaḍghāṃ manthayām āsuḥ | tasmād asyāṃ pṛthivyāṃ hrasvakāyo manuṣyaḥ samutpannaḥ, yasya ākṛtir viṣamā babhūva || dagdhastūṇāpratīkāśo raktākṣaḥ kṛṣṇamūrdhajaḥ | niṣīdety evam ūcustam ṛṣayo brahmavādinaḥ ||

Wika ni Bhishma: “Pagkaraan, ang mga pantas na iyon, matapos bigkasin ang mga banal na mantra, ay nagsimulang kiskisin at paikutin ang kanang hita ni Vena. Mula roon ay lumitaw sa lupa ang isang lalaking pandak at baluktot ang anyo. Mistula siyang haliging sunog, mapupula ang mga mata at maitim ang buhok. Nang makita siya, sinabi ng mga pantas na nakaaalam ng Veda: ‘Niṣīda’—‘Umupo ka.’”

दग्धburnt
दग्ध:
Karta
TypeAdjective
Rootदग्ध (√दह्)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थूणाप्रतीकाशःresembling a pillar
स्थूणाप्रतीकाशः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्थूणा + प्रतीकाश
FormMasculine, Nominative, Singular
रक्ताक्षःred-eyed
रक्ताक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootरक्त + अक्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
कृष्णमूर्धजःblack-haired
कृष्णमूर्धजः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृष्ण + मूर्धज
FormMasculine, Nominative, Singular
निषीदsit down
निषीद:
Karma
TypeVerb
Root√सद् (नि-)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ऊचुःsaid
ऊचुः:
TypeVerb
Root√वच्
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
ब्रह्मवादिनःexpounders of the Veda/Brahman
ब्रह्मवादिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootब्रह्मवादिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
ṛṣayaḥ (sages)
K
King Vena
T
the earth (pṛthivī)
A
a short, misshapen man (later identified in the tradition as Niṣāda)