Shloka 7
तुल्यशुक्रास्थिमज्जा च तुल्यमांसासूगेव च । नि:श्वासोच्छवासतुल्यश्षतुल्यप्राणशरीरवान्,जिसे हम राजा कहते हैं, वह सभी गुणोंमें दूसरोंके समान ही है। उसके हाथ, बाँह और गर्दन भी औरोंकी ही भाँति हैं। बुद्धि और इन्द्रियाँ भी दूसरे लोगोंके ही तुल्य हैं। उसके मनमें भी दूसरे मनुष्योंके समान ही सुख-दुःखका अनुभव होता है। मुँह, पेट, पीठ, वीर्य, हड्डी, मज्जा, मांस, रक्त, उच्छवास, निःश्वास, प्राण, शरीर, जन्म और मरण आदि सभी बातें राजामें भी दूसरोंके समान ही हैं। फिर वह विशिष्ट बुद्धि रखनेवाले अनेक शूरवीरोंपर अकेला ही कैसे अपना प्रभुत्व स्थापित कर लेता है?
tulyaśukrāsthimajjā ca tulyamāṃsāsṛgevaca | niḥśvāsocchvāsatulyas tu tulya-prāṇaśarīravān ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Ang hari, sa sangkap ng katawan, ay hindi naiiba sa ibang tao: ang binhi, mga buto at utak-buto ay pareho; ang laman at dugo ay pareho; ang paglanghap at pagbuga ay pareho; ang prāṇa (hininga ng buhay) at ang katawan ay pareho. Gaya ng iba, nakadarama siya ng ligaya at dalamhati sa isip, at ang talino at mga pandama niya’y kapareho rin. Kung sa kapanganakan at kamatayan, sa katawan at hininga, ay kapantay siya ng lahat, sa anong paraan niya—mag-isa—naitatatag ang paghahari sa maraming bayani na may higit na talino?”
युधिछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse questions the basis of political authority: since a king is physically and psychologically the same as other humans, sovereignty cannot be justified by mere bodily difference; it must rest on dharma—legitimate conduct, protection, and moral-political competence.
In the Śānti Parva’s discussions on rājadharma, Yudhiṣṭhira raises a probing doubt about how one person, who is human like everyone else, can rightfully rule over many capable and valorous people—prompting a deeper explanation of the foundations of kingship.