Shloka 6
राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान
Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence
सतां संग्रहणं शौर्य दाक्ष्यं सत्यं प्रजाहितम् अनार्जवैराज॑विश्व शत्रुपक्षस्थ भेदनम्
satāṁ saṅgrahaṇaṁ śauryaṁ dākṣyaṁ satyaṁ prajāhitaṁ | anārjavair api viśvaśatru-pakṣastha-bhedanam, yudhiṣṭhira ||
Wika ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, ang pag-iingat sa isang kaharian ay nakasalalay sa mga paraang tulad nito: tipunin at parangalan ang mabubuti; tapang; husay sa gawaing praktikal; katapatan sa pananalita; walang patid na malasakit sa kapakanan ng bayan; at—kung kinakailangan—kahit sa paggamit ng mga pakana na hindi tuwid, lumikha ng pagkakahati sa hanay ng kaaway. Ito ang ilan sa mga kasangkapang sa pamamagitan nito’y napapanatili ng isang pinuno ang kaayusan, napangangalagaan ang lupain, at nasisiguro ang kabutihang panlahat.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king protects the realm by combining moral foundations—supporting the virtuous, truthfulness, and prioritizing public welfare—with practical capacities like courage and administrative skill; and, in hostile contexts, by using strategic measures (even indirect ones) to weaken the enemy’s cohesion.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on the concrete means of maintaining and defending a stable kingdom, listing key virtues and tactics expected of a ruler.