Shloka 36
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
वश्या नेया विधेयाश्ष न च संघर्षशीलिन: । विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिव:,जिसके राज्यमें निवास करनेवाले लोग विधिपूर्वक सुरक्षित एवं पालित होकर अपने- अपने कर्ममें संलग्न, शरीरमें आसक्ति न रखनेवाले और जितेन्द्रिय हों, अपने वशमें रहते हों, शिक्षा देने और ग्रहण करने योग्य हों, आज्ञा पालन करते हों, कलह और विवादसे दूर रहते हों और दान देनेकी रुचि रखते हों, वह राजा श्रेष्ठ है
vaśyā neyā vidheyāś ca na ca saṅgharṣaśīlinaḥ | viṣaye dānarucayo narā yasya sa pārthivaḥ ||
Wika ni Bhīṣma: Tunay na dakila ang haring yaon na sa kanyang kaharian, ang mga tao’y madaling pamahalaan at handang gabayan, masunurin at disiplinado, hindi mahilig sa alitan o pagtatalo, at may hilig sa pagkakawanggawa. Kapag sila’y wasto at ayon sa tuntunin na pinangangalagaan at inaaruga, nananatili silang abala sa nararapat na tungkulin, may pagpipigil-sa-sarili at hindi nakakapit sa mga aliw ng katawan—na siyang salamin ng matuwid na pamamahalang dharmiko ng hari.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s excellence is measured by the dharmic condition of his realm: subjects who are disciplined, teachable, obedient, non-contentious, and charitable indicate proper protection, just administration, and moral cultivation under righteous rule.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira by describing the marks of an ideal kingdom—where the populace, well-protected and well-governed, lives in duty, self-restraint, social concord, and generosity.