Shloka 25
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
सहायान् सतत कुर्याद् राजा भूतिपुरष्कृत: । तैश्व तुल्यो भवेद् भोगैश्छत्रमात्राज्याधिक:
bhīṣma uvāca | sahāyān satataṁ kuryād rājā bhūti-puraḥkṛtaḥ | taiś ca tulyo bhaved bhogaiś chatra-mātrājya-adhikaḥ ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Ang haring naghahangad ng kasaganaan ay dapat laging magtalaga at magpanatili ng mga katuwang na may kakayahan. Sa kanila, dapat siyang maging kapantay sa pagtamasa ng kaginhawaan at gantimpala; hihigit lamang siya sa dalawang tanda ng paghahari—ang maharlikang payong at ang kapangyarihang mag-utos. Ang aral ay ito: ang matatag na pamamahala ay nakasalalay sa paggalang sa karapat-dapat na mga kapanalig sa pamamagitan ng dangal at pinagsasaluhang kasaganaan, hindi sa paghamak sa mga nasa ilalim o sa pag-iimpok ng pribilehiyo.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should secure prosperity by choosing steadfast, capable supporters and rewarding them generously; he should treat them as equals in comforts, retaining superiority only in the formal symbols and authority of kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should manage and honor his aides: appoint worthy allies, keep them satisfied with shared benefits, and rely on respectful leadership rather than domination.