Shloka 17
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
द्विट्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते । त्रिवर्ग विदितार्थश्न युक्तचारोपधिश्व॒ यः:
dviṭ-chidra-darśī nṛpatir nityam eva praśasyate | trivarga-viditārthaś ca yukta-cāropadhiś ca yaḥ ||
Sabi ni Bhishma: Ang haring laging nagmamasid sa mga kahinaan ng kaaway ay palaging pinupuri. Gayundin, ang pinunong nakauunawa sa tatlong layunin ng pagsisikap ng tao—dharma, artha, at kāma—at nagpapanatili ng maayos na hanay ng mga espiya at kontra-espiya upang mabunyag ang mga lihim ng kaaway at mabuwag ang mga pakana ng kanilang mga ministro, ay karapat-dapat din sa papuri. Ang aral ay ito: ang matalinong pamamahala ay pinagsasama ang paghatol na may dangal at ang mapagbantay na pamamalakad ng estado, upang mapangalagaan ang kaharian nang walang kapabayaan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A good king deserves praise when he combines ethical understanding (knowledge of dharma, artha, and kāma) with practical vigilance—especially the ability to detect enemy weaknesses and to use organized intelligence measures to protect the kingdom.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira about qualities of effective rulership, highlighting reconnaissance, awareness of adversaries’ vulnerabilities, and the disciplined use of spies to uncover hostile plans and neutralize dangerous counsel.