Shloka 21
Śānti Parva, Adhyāya 52 — Bhīṣma’s Humility Before Kṛṣṇa and the Granting of Boons
Devanagari script
संसरन्तं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा | भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले,भीष्म! ज्ञानदृष्टिसे सम्पन्न होकर आप संसारबन्धनमें पड़नेवाले सम्पूर्ण जीवसमुदायको उसी तरह यथार्थ रूपसे देख सकेंगे, जैसे मत्स्य निर्मल जलमें सब कुछ देखता रहता है
Translation
O Bhīṣma, taglay ang mata ng kaalaman, mamamasdan mo nang ayon sa katotohanan ang buong lambat ng mga nilalang na umiikot sa samsara, gaya ng isdang nakakakita ng lahat sa malinaw na tubig.
Word by Word
संसरन्तम्wandering/going about
संसरन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंसृ (धातु) → संसरत् (वर्तमान कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रजाजालम्the net/mass of creatures (subjects)
प्रजाजालम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा + जाल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
संयुक्तःendowed/connected
संयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) → संयुक्त (कृदन्त/भूतकर्मणि)
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञानचक्षुषाwith the eye of knowledge
ज्ञानचक्षुषा:
Karana
TypeNoun
Rootज्ञान + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
द्रक्ष्यसिyou will see
द्रक्ष्यसि:
Karta
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
FormSimple Future (लृट्), Second, Singular, Parasmaipada
तत्त्वेनin truth / truly
तत्त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
जलेin water
जले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
मीनःa fish
मीनः:
Karta
TypeNoun
Rootमीन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अमलेin the spotless/clear (water)
अमले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअमल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes