Shloka 29
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा । तस्मात् प्रसूतमव्यक्तं प्रधानं तं॑ विदुर्बुधा:,“कल्पके आदिदमें जैसा वृत्तान्त घटित हुआ था और जिसे मैंने ज्ञानदृष्टिसे देखा था, वह सब बता रहा हूँ। सांख्य और योगके विद्वान जिन्हें परमात्मा कहते हैं, वे ही अपने कर्मके प्रभावसे महापुरुष नाम धारण करते हैं। उन्हींसे अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है, जिसे विद्वान् पुरुष प्रधानके नामसे भी जानते हैं
mahāpuruṣasaṃjñāṃ sa labhate svena karmaṇā | tasmāt prasūtam avyaktam pradhānaṃ taṃ vidur budhāḥ ||
Wika ni Vaiśampāyana: “Sa lakas ng sariling gawa (karma), natatamo niya ang tawag na ‘Mahāpuruṣa’ (Dakilang Persona). Mula sa kanya isinilang ang Di-nahahayag (Avyakta); nalalaman ng marurunong na ang Di-nahahayag na iyon ay tinatawag ding Pradhāna, ang sinaunang simulain.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links cosmological categories to moral causality: the status/designation “Mahāpuruṣa” is said to be attained through one’s own karma, and from that principle arises the Avyakta, which the wise also call Pradhāna—aligning epic teaching with Sāṃkhya-Yoga terminology.
Vaiśampāyana continues an explanatory discourse in Śānti Parva, shifting from narration to doctrinal exposition: he identifies a supreme principle termed Mahāpuruṣa and describes the emergence of the Unmanifest (Avyakta/Pradhāna) from it as part of a creation framework.