Shloka 100
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
स आदि: स मध्य: स चान्त: प्रजानां स धाता स थेयं स कर्ता स कार्यम् | युगान्ते प्रसुप्त: सुसंक्षिप्प लोकान् युगादौ प्रबुद्धो जगद्धयुत्ससर्ज
sa ādiḥ sa madhyaḥ sa cāntaḥ prajānāṃ sa dhātā sa dheyaṃ sa kartā sa kāryam | yugānte prasuptaḥ susaṃkṣipya lokān yugādau prabuddho jagad dhy utsasarja, vai hi bhagavān nārāyaṇaḥ ||
Sinabi ni Vyāsa: Siya lamang ang simula, ang gitna, at ang wakas ng lahat ng nilalang. Siya ang tagapagtaguyod, ang layuning dapat matamo, ang gumagawa, at ang gawa mismo. Sa pagtatapos ng isang yugá, matapos tipunin pabalik ang lahat ng mga daigdig, Siya’y nahihimlay sa kosmikong pagkatulog; at sa pagsilang ng bagong yugá, pagmulat Niya, muli Niyang iniluluwal ang buong sansinukob—tunay ngang ang Panginoong iyon ay si Nārāyaṇa.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the all-encompassing sovereignty of Nārāyaṇa: He is simultaneously origin, continuity, and end; both the agent and the objective; and the cosmic power behind dissolution and creation. Ethically, it frames dharma and spiritual striving as oriented toward the divine ground that pervades all action and all outcomes.
Vyāsa is describing the supreme principle (identified as Bhagavān Nārāyaṇa) in cosmic terms—how the Lord withdraws the worlds at the end of an age and recreates them at the beginning of the next—within the Shānti Parva’s broader instruction on peace, right understanding, and ultimate reality.