Shloka 14
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
भारत! अपने धर्मको त्याग देना और दूसरेके धर्मका आचरण करना
bhārata! svadharma-tyāgaḥ paradharma-anuṣṭhānam, ayajñasya yajña-kāraṇam, abhakṣya-bhakṣaṇam, śaraṇāgata-tyāgaḥ, bharaṇīyānāṁ abharaṇam, rasānāṁ vikrayaḥ, paśu-pakṣi-vadhaḥ, śakti-sati api agnyādhānādi-karma-akaraṇam, nitya-deya-gogrāsādi-adānam, brāhmaṇebhyo dakṣiṇā-adānam, teṣāṁ sarvasva-haraṇam—dharmatattva-vidaḥ etāni sarvāṇi akaraṇīyāni āhuḥ ||
pitrā vivadate putro yaś ca syād gurutalpagaḥ |
aprajāyan nara-vyāghra bhavaty adhārmiko naraḥ ||
Wika ni Vyāsa: “O Bhārata, ang pagtalikod sa sariling wastong tungkulin at pagyakap sa tungkulin ng iba; ang pagpapagawa ng paghahandog sa taong walang karapatan; ang pagkain ng ipinagbabawal; ang pag-iwan sa humingi ng kanlungan; ang hindi pag-aaruga sa mga dapat alagaan; ang pakikipagkalakalan sa alak at sa mga ‘katas’ na nakalalasing at iba pang katulad; ang pagpatay sa mga hayop at ibon; ang pagpapabaya sa mga ritwal gaya ng pagtatatag ng banal na apoy (agnyādhāna) kahit may kakayahan; ang pagkakait ng araw-araw na alay gaya ng bahagi para sa baka; ang pagtanggi sa dakṣiṇā (bayad sa ritwal) para sa mga brāhmaṇa at maging ang pag-agaw sa kanilang kabuhayan—ang mga nakaaalam ng mga simulain ng dharma ay nagsasabing ang lahat ng ito ay mga gawaing hindi dapat gawin. At, O hari: ang lalaking nakikipagtalo sa kanyang ama, ang lumalapastangan sa higaan ng guro, at ang—kahit dumating na ang nararapat na panahon—hindi lumalapit sa kanyang asawa upang magkaanak, ay nagiging taong salungat sa dharma.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse lists concrete actions that violate dharma: abandoning one’s rightful duty, enabling unqualified ritual acts, consuming forbidden food, betraying refuge-seekers, neglecting dependents and daily obligations, engaging in harmful or prohibited trades and violence, and exploiting Brahmins. It then highlights three personal transgressions—quarreling with one’s father, violating the guru’s bed, and refusing conjugal duty for progeny in season—as marks of an adhārmika (unrighteous) person.
In Śānti-parvan’s instruction on righteous conduct after the war, Vyāsa addresses the king (Bhārata) and enumerates behaviors condemned by knowers of dharma, moving from social/ritual failures to intimate moral breaches that undermine family order, teacher-student sanctity, and household continuity.