Shloka 44
एकान्तिधर्म-प्रश्नः (Inquiry into Ekāntin Dharma) / The Origin and Practice of Single-Pointed Nārāyaṇa-Centered Discipline
भविष्यति प्रमाणं वै एतन्मदनुशासनम् । 'ब्राह्मणो! जैसे मेरे प्रसादसे उत्पन्न ब्रह्मा प्रमाणभूत हैं एवं जैसे क्रोधसे उत्पन्न रुद्र
bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan mad-anuśāsanam | brāhmaṇa! yathā mama prasādasa utpannaḥ brahmā pramāṇabhūtaḥ, yathā ca krodhasa utpannaḥ rudraḥ; yathā ca yūyaṃ sarve prajāpati-sūrya-candrama-vāyu-bhūmi-jala-agni-sarva-nakṣatrāṇi tathā anyāny api bhūtanāmadhārīṇi padārthāḥ brahmavādinaś ca ṛṣayaḥ sva-svādhi-kārānusāreṇa pravartamānāḥ pramāṇabhūtā manyadhve, tathā yuṣmābhiḥ kṛtam idaṃ śreṣṭhaṃ śāstram api prāmāṇikaṃ manyiṣyate—eṣā mama ājñā || tasmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyambhuvaḥ svayam; śukrācāryo bṛhaspatiś ca yadā prādurbhaviṣyataḥ tadā tau api yuṣmad-buddhi-niṣpannaṃ śāstram idaṃ pravakṣyataḥ ||
Wika ni Bhishma: “Ang tagubiling ito mula sa akin ay mananatiling pamantayang may ganap na kapangyarihan. O Brahmin, kung paanong si Brahmā—na isinilang mula sa aking biyaya—ay kinikilalang pinagmumulan ng awtoridad, at kung paanong si Rudra—na isinilang mula sa poot—ay kinikilalang may awtoridad; at kung paanong kayong lahat—ang mga Prajāpati, ang Araw, ang Buwan, ang Hangin, ang Lupa, ang Tubig, ang Apoy, ang lahat ng mga konstelasyon, ang iba pang mga nilalang na kilala sa kani-kanilang pangalan, at ang mga rishi na nakatuon sa Brahman—na bawat isa’y kumikilos ayon sa sariling saklaw ng karapatan at kakayahan, ay itinuturing na mga mapagkakatiwalaang sanggunian; gayon din, ang dakilang śāstra na inyong binuo ay kikilalaning may bisa at awtoridad. Ito ang aking utos. Kaya si Svāyambhuva Manu mismo ang magtuturo ng dharma ayon sa akdang ito; at kapag lumitaw sina Śukrācārya at Bṛhaspati, sila man ay magpapaliwanag ng śāstra na sumibol mula sa inyong talino.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma establishes that a dharma-śāstra gains binding authority when it is sanctioned within the cosmic hierarchy of recognized pramāṇas: deities, progenitors, and Brahman-knowing seers each function as authorities in their domains, and likewise the composed treatise will be accepted as a standard for dharma.
In Bhishma’s discourse on dharma, he addresses a Brahmin and proclaims that his injunction will make the newly composed śāstra authoritative; he further foretells that future lawgivers and teachers—Svāyambhuva Manu, Śukra, and Bṛhaspati—will teach dharma in accordance with that very text.