Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
आप मोक्षधर्म (संन्यास-आश्रम)-के अनुसार बर्ताव करती हैं और मैं गृहस्थ-आश्रममें स्थित हूँ; अत: आपके द्वारा यह दूसरा आश्रमसंकर नामक दोषका उत्पादन किया जा रहा है, जो अत्यन्त कष्ट प्रद है ।।
sagotrāṁ vāsagotrāṁ vā na veda tvāṁ na vettha mām | sagotram āviśantyās te tṛtīyo gotrasaṅkaraḥ ||
Ikaw ay kumikilos ayon sa dharma ng moksha (gaya ng landas ng pagtalikod), samantalang ako’y nasa āśrama ng maybahay; kaya sa iyo nagmumula ang ikalawang kasalanan, ang āśrama-saṅkara, na lubhang mabigat. At hindi ko rin nalalaman kung ikaw ay ka-gotra ko o walang gotra; gayundin, hindi mo rin ako nakikilala. Kaya, sa pagpasok mo sa pakikipag-isa sa akin—na maaaring ka-gotra—nalikha mo ang ikatlong kasalanan: gotra-saṅkara, ang pagkalito ng angkan, isang mabigat na pagkakasala.
जनक उवाच
The verse frames ethical anxiety around uncertain lineage: without knowing each other’s gotra, entering a relationship risks ‘gotra-saṅkara’—a socially and ritually serious transgression in dharma discourse. It highlights the dharmic emphasis on clarity of social identity and the perceived consequences of violating lineage boundaries.
Janaka addresses a woman (contextually connected with discussions of mokṣa-dharma and āśrama duties) and argues that because neither knows the other’s gotra, her entering into union with him may constitute same-gotra association, producing a ‘third’ kind of gotra-confusion fault.