Shloka 179
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
वर्णाश्रमा: पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्विन: । नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते
varṇāśramāḥ pṛthaktvena dṛṣṭārthasyāpṛthaktvinaḥ | nānyad anyad iti jñātvā nānyad anyatra vartate ||
Wika ni Bhīṣma: “Tunay na inilalarawan ang mga varṇa at mga āśrama bilang magkakahiwalay. Ngunit para sa taong tuwirang nakakita sa Katotohanan—na nananatili sa di-dalawang pagkaunawa—na nalalamang ‘walang ibang hiwalay na bagay,’ at isinasagawa ang lahat ng pakikitungo sa pananaw na walang umiiral na hiwalay sa Sarili at na walang ‘iba’ na masusumpungan sa alinmang ‘iba,’ hindi maaaring magkaroon ng tunay na pagdikit sa isang bagay na naiiba. Kaya, para sa gayong nakaaalam, hindi sumisibol ang paratang na ‘paghalo ng varṇa’ (varṇa-saṅkara).”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes between conventional social distinctions (varṇa and āśrama) and the standpoint of realized non-dual knowledge. For the Self-realized person who sees no true ‘other,’ notions like ‘mixture’ or ‘contamination’ based on difference lose their footing, because they presuppose real separateness.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener that while social duties are taught in differentiated form for worldly order, the knower of Brahman transcends difference-based judgments; hence accusations such as varṇa-saṅkara do not apply to one established in non-dual realization.