Shloka 166
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
तस्य ते मुक्तसड्रस्य पाशानाक्रम्य तिष्ठतः । छत्रादिषु विशेषेषु पुन: सड़: कथ्थ नृप,नरेश्वरर जब आपने महर्षि पंचशिखाचार्यसे उपाय (निदिध्यासन), उपनिषद् (उसके श्रवण-मनन), उपासंग (यम-नियम आदि योगाड़) और निश्चय (ब्रह्म और जीवात्माकी एकताका अनुभव)--इन सबके सहित सम्पूर्ण मोक्षशास्त्रका श्रवण किया है, आप आसत्तियोंसे मुक्त हो गये हैं और सम्पूर्ण बन्धनोंको काटकर खड़े हैं, तब आपकी छत्र- चवँर आदि विशेष-विशेष वस्तुओंमें आसक्ति कैसे हो रही है?
tasya te muktasaṅgasya pāśān ākrāmya tiṣṭhataḥ | chatrādiṣu viśeṣeṣu punaḥ saṅgaḥ kathaṃ nṛpa ||
Wika ni Bhīṣma: “O hari, napakinggan mo na ang ganap na aral ng paglaya—ang mga paraan at ang katiyakan nito—at ngayo’y nakatayo kang walang pagkapit, matapos yurakan ang mga gapos. Paano pa muling sisibol ang pagkapit sa mga natatanging tanda ng pagkahari gaya ng parasol at iba pang sagisag?”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
True liberation is marked by freedom from attachment; once one has understood and internalized the path to mokṣa, clinging to status-symbols (like royal insignia) is inconsistent with that realization.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma admonishes the king: having learned the doctrine of release and having ‘trampled the bonds,’ why does he still feel attraction toward royal privileges and external marks of sovereignty?