Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
तानि तानि तु संचिन्त्य सड्रस्थानान्यरिंदम । आत्मना55त्मनि सम्पश्येत् किमन्यन्मुक्तलक्षणम्
tāni tāni tu sañcintya ṣaḍr̥sthānāny ariṃdama | ātmanā ātmani sampaśyet kim anyan mukta-lakṣaṇam ||
Wika ni Bhīṣma: O manlulupig sa mga kaaway, pagnilayan nang paulit-ulit ang sari-saring bagay na iyon at kilalanin silang pawang mga pook ng pagkakapit (pagkakagapos); at sa sariling panloob na kamalayan, masdan ang Sarili sa loob ng Sarili. Bukod dito, ano pa ang maaaring maging tanda ng paglaya?
भीष्य उवाच
Liberation is marked by clear inner vision: recognizing external objects as occasions for attachment and turning awareness inward to directly perceive the Self in oneself.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues his discourse on renunciation and liberation, defining the practical sign of a liberated person as inward Self-perception grounded in detachment.