Shloka 83
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदभिपद्यते । काल समस्त प्राणियोंका उच्छेद कर डालता है। जैसे जलका प्रवाह किसी वस्तुको बहाये लिये जाता है
jarāmṛtyumahāgrāhe na kaścid abhipadyate | kālaḥ samastaprāṇinām ucchedaṃ karoti | yathā jalapravāhaḥ kiñcid vastu vahann eti tathā kālaḥ sadā prāṇinaḥ svavegena vahati | sa kālaḥ anaukā iva sāgaraḥ ullasati | jarā ca mṛtyuś ca viśālagrāharūpaṃ dhṛtvā tasmin niṣaṇṇe | tasmin kālasāgare vahyamānaṃ nimajjamānaṃ ca jīvaṃ kaścid api na trātuṃ śaknoti ||
Wika ni Bhishma: “Walang sinuman ang makakatakas sa dambuhalang pagkakakapit—na wari’y buwaya—ng katandaan at kamatayan. Pinupuksa ng Panahon ang lahat ng may buhay. Kung paanong tinatangay ng agos ang isang bagay, gayon din ang Panahon na walang tigil na humahakot sa mga nilalang sa sarili nitong lakas. Ang Panahong iyon ay umaalon na parang dagat na walang bangka; sa loob nito’y nakaluklok ang Katandaan at Kamatayan, na nag-aanyong malalaking buwaya. Ang nilalang na inaanod at lumulubog sa dagat ng Panahon ay walang sinumang makapagliligtas.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time is an irresistible force that carries all beings toward decline and death; recognizing this inevitability supports ethical seriousness, detachment from pride and possessions, and urgency in pursuing dharma and inner liberation.
Bhishma, instructing on dharma in the Shanti Parva, uses vivid imagery—Time as a boatless ocean and old age and death as huge crocodiles—to emphasize that no worldly power can rescue a being swept along by Time.