Shloka 57
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
मूढ़बुद्धि मानव उस आत्माके सम्बन्धमें द्वैतभावसे युक्त धारणा रखते हुए कहते हैं --'सनातन अव्यक्त परमात्मा दूसरा है और पचीसवाँ तत्त्वरूप जीवात्मा दूसरा, परंतु साधु पुरुष उन दोनोंको एक मानते हैं ।।
yājñavalkya uvāca |
muḍhabuddhayaḥ mānavā ātmanaḥ sambandhe dvaitabhāvena yuktāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā vadanti— “sanātanaḥ avyaktaḥ paramātmā anyaḥ, pañcaviṃśaḥ tattvarūpaḥ jīvātmā anyaḥ” iti; kintu sādhavaḥ puruṣāḥ tayor aikyaṃ manyante ||
te na etat abhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |
janma-mṛtyu-bhayāt yogāḥ sāṅkhyāś ca paramaiṣiṇaḥ ||
janma-mṛtyu-bhayarahitāḥ paramapada-prāptim icchantaḥ sāṅkhyavidāḥ yoginaś ca jīvātma-paramātmanor bhedaṃ na manyante; jīveśvarābheda-vādinaṃ pūrvoktaṃ darśanaṃ vā sādhumatam api te’bhinandanti eva ||
Sinabi ni Yājñavalkya: Ang mga taong mapurol ang isip, na may dalang pagtinging dalawahan tungkol sa Sarili, ay nagsasabi: “Ang walang-hayag at walang-hanggang Kataas-taasang Sarili ay isang bagay; at ang ika-dalawampu’t limang prinsipyo—ang jīva—ay iba pa.” Ngunit itinuturing ng marurunong at ng mga banal na ang dalawa ay iisa. Ang mga naghahangad ng pinakamataas na hantungan—mga nakaaalam ng Sāṅkhya at mga yogin—na malaya sa takot sa kapanganakan at kamatayan, ay hindi sumasang-ayon na ituring ang ‘ika-dalawampu’t lima’ (ang jīva) na hiwalay sa Di-nasisira. Hindi nila tinatanggap ang mahigpit na paghahati sa jīva at sa Kataas-taasan; sa halip, pinagtitibay nila ang aral na nagpapahayag ng kanilang di-pagkakaiba, gaya ng naunang itinuro bilang pananaw ng mabubuti.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a rigid dualism that separates the unmanifest Supreme Self from the individual self. It presents the ‘sādhu’ view: advanced Sāṅkhya-knowers and yogins, seeking the highest state and free from fear of birth and death, affirm non-difference (abheda) between jīva and the Imperishable.
In a didactic setting within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs by contrasting two viewpoints: the dull-minded who posit two separate realities (Paramātman vs. jīvātman), and the spiritually mature seekers who regard them as one, endorsing the earlier-stated doctrine of non-duality.