Shloka 36
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
नृपश्रेष्ठ! यह आन्वीक्षिकी विद्या (त्रयी
nṛpaśreṣṭha! iyaṃ ānvīkṣikī vidyā (trayī-vārtā-daṇḍanīti—etāsu tisṛṣu vidyāsu apekṣayā) caturthī proktā. eṣā mokṣe sahāyinī. pañcaviṃśe tattvarūpe puruṣeṇa adhiṣṭhitāṃ tāṃ vidyāṃ mayā te pratipāditā (sā viśvāvasoḥ samīpe’pi kathitā) || athoktas tu mayā rājan rājā viśvāvāsuḥ tadā | śrūyatāṃ yad bhavān asmān praśnaṃ sampṛṣṭavān iha ||
“O pinakamahusay sa mga hari, ang disiplinang tinatawag na Ānvīkṣikī—kung ihahambing sa tatlong kaalaman (ang Vedic triad, ang kabuhayan/ekonomiya, at ang pamamahala at kaparusahan)—ay itinuturing na ikaapat na pag-aaral. Ito’y tumutulong sa landas tungo sa mokṣa. Naipaliwanag ko na sa iyo ang kaalamang nakasalig sa ika-dalawampu’t limang prinsipyo, ang Puruṣa; ang gayunding aral ay sinabi rin sa harap ni Haring Viśvāvasu. Pagkaraan, O hari, kinausap ko si Haring Viśvāvasu: ‘O panginoon ng mga Gandharva, pakinggan mo ngayon ang sagot sa tanong na itinatanong mo sa akin dito.’”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Ānvīkṣikī—disciplined philosophical inquiry—is presented as a distinct and superior aid to mokṣa, because it is grounded in knowledge of Puruṣa (the 25th principle), i.e., the conscious self that underlies and transcends material categories.
Yājñavalkya reminds the king that he has already taught this liberating inquiry and notes that the same doctrine was taught earlier to the Gandharva king Viśvāvasu; he then transitions into addressing Viśvāvasu directly, inviting him to hear the answer to his question.