Shloka 110
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
दुर्ग जन्म निधनं चापि राजन् न भौतिक ज्ञानविदो वदन्ति | यज्ैस्तपो भिनिययमैर््रतैश्व दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ
durgaṃ janma nidhanaṃ cāpi rājan na bhautikaṃ jñānavido vadanti | yajñais tapobhir niyamair vratais ca divaṃ samāsādya patanti bhūmau ||
Wika ni Bhīṣma: “O Hari, ipinahahayag ng mga nakaaalam ng karunungan na ang pagsilang at kamatayan sa katawang may laman ay isang kuta na napakahirap tawirin. Sa pamamagitan ng mga sakripisyo, pag-aayuno at pagpapakasakit, mga disiplina, at mga panata, makararating nga ang tao sa langit; ngunit kapag naubos ang gantimpalang iyon, muli siyang bumabagsak sa lupa. Kaya ang mga paraang ritwal na ito ay hindi sa huli nakapagliligtas sa panganib ng pag-iral sa sanlibutan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual merit (yajña, tapas, niyama, vrata) can lead to heaven, but it is not final liberation; when merit ends, one returns to earthly existence. True transcendence of birth and death requires wisdom that goes beyond merely accumulating punya.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues advising King Yudhiṣṭhira on the limits of ritual action and the need for higher knowledge: heaven is temporary, while the problem of repeated birth and death remains unless one seeks a liberating insight.