Shloka 17
Aśoka-śāstra: Nārada’s Instruction on the Cessation of Śoka
Grief
मूर्थतश्नोत्पतेद् धूम: सद्यो मृत्युनिदर्शनम् नरेश्वरर जिसके नाक और कान टेढ़े हो जाय
mūrdhataḥ śnotpated dhūmaḥ sadyo mṛtyu-nidarśanam | nareśvara yasya nāsā-karṇau vakrī-bhavataḥ, dantāś ca netrayoś ca varṇaḥ vikriyate, mūrcchā ca jāyate, śarīraṃ ca śītaṃ bhavati, vāma-netrāt sahasā aśru pravartate, mūrdhataś ca dhūmaḥ utpadyate—tasya tatkṣaṇād eva mṛtyur bhavati | uparyuktāni lakṣaṇāni sadyo-mṛtyu-sūcakāni || etāvanti tvaritāni viditvā mānavo ’tmavān rātriṃ-divaṃ paramātmānaṃ dhyāyet, mṛtyu-kālaṃ ca pratīkṣeta ||
Sinabi ni Yājñavalkya: “Kapag wari’y may usok na umaangat mula sa ulo, iyon ay tanda ng agarang kamatayan. O hari, kung ang ilong at tainga ng isang tao’y pumapangit ang anyo, kung ang kulay ng ngipin at mga mata’y nagiging di-karaniwan, kung nagsisimula ang pagkahimatay, kung lumalamig ang katawan, at kung biglang dumadaloy ang luha mula sa kaliwang mata habang wari’y may usok na sumisirit mula sa tuktok ng ulo—ang kamatayan niya’y dumarating agad. Ito ang mga palatandaang naghuhudyat ng nalalapit na kamatayan. Sa pagkaalam sa mga mabilis na tandang ito, ang naghahanap na may pagpipigil-sa-sarili ay dapat magnilay araw at gabi sa Kataas-taasang Sarili, at payapang hintayin ang itinakdang sandali ng kamatayan.”
याज्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Even when confronted with the body’s ominous signs of imminent death, the recommended response is inner mastery: maintain self-control and keep the mind fixed on the Paramātman through continuous meditation, meeting death with awareness rather than panic.
In a didactic exchange within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs a king by listing specific bodily symptoms regarded as immediate portents of death, and then turns the discussion toward the ethical-spiritual practice appropriate for a seeker—steady meditation and calm readiness for the end.