Shloka 7
वेददर्शी विद्वान् जैसा बताते हैं, उसके अनुसार नेत्र अध्यात्म है, रूप अधिभूत है और सूर्य अधिदैवत हैं ।। श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथा श्रुतिनिदर्शिन: । शब्दस्तत्राधिभूत॑ तु दिशश्वात्राधिदिवतम्,वैदिक सिद्धान्तका ज्ञान रखनेवाले विद्वान् पुरुष कहते हैं कि श्रोत्र अध्यात्म है, शब्द अधिभूत है, और दिशाएँ अधिदैवत हैं
śrotram adhyātmam ity āhur yathā śruti-nidarśinaḥ | śabdas tatrādhibhūtaḥ tu diśaś cātrādhidaivatam ||
Wika ni Yājñavalkya: “Ang mga nakakabatid sa kahulugan ng Veda ay nagsasaad na ang tainga ay kabilang sa panloob na sarili (adhyātma); ang tunog ang katugmang elemento sa daigdig (adhibhūta); at ang mga direksiyon ang namumunong simulain na banal (adhidaivata).” Sa aral na ito, ang pagdama ay inilalagay sa isang disiplinadong tatluhan—sarili, bagay, at kosmikong kaayusan—upang maunawaan ang karanasan nang walang kalituhan at mamuhay na kaayon ng dharma.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Perception is explained through a threefold mapping: the inner faculty (adhyātma: the ear), its external object (adhibhūta: sound), and the presiding cosmic/divine principle (adhidaivata: the directions). This helps one see experience as ordered and governed, supporting self-control and dharmic living.
In Śānti Parva’s instruction on knowledge and liberation-oriented dharma, the sage Yājñavalkya teaches by classifying sense experience according to Vedic categories, showing how each sense has an inner basis, an outer object, and a divine regulator.