Shloka 27
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च । दिवास्वप्नेडतिवादे च प्रमादेषु च वै रति:,मोह, अप्रकाश (अज्ञान), तामिस्र और अन्धतामिस्र--ये सब तमोगुणके लक्षण हैं। इनमें तामिस्र क्रोधका वाचक है और अन्धतामिस्र मरणका। भोजनमें रुचिका न होना, खानेकी वस्तुओंसे तृप्ति या संतोषका अभाव अथवा कितना ही भोजन क्यों न मिले, उसे पर्याप्त न मानना, पीनेकी वस्तुओंसे कभी तृप्त न होना, दुर्गन्धयुक्त वस्त्र, अनुचित विहार, मलिन शय्या और आसनोंका सेवन, दिनमें सोना, अत्यन्त वाद-विवादमें और प्रमादमें अत्यन्त आसक्त रहना, अज्ञानवश नाच-गीत और नाना प्रकारके बाजोंमें श्रद्धा, नाना प्रकारके धर्मोंसे द्वेष--ये तमोगुणके लक्षण हैं
gandhavāso vihāreṣu śayaneṣv āsaneṣu ca | divāsvapne ’tivāde ca pramādeṣu ca vai ratiḥ ||
Wika ni Yājñavalkya: “Ang pagkalugod sa pabango at mga kaligayahang pandama, sa mga paglalakwatsa na walang saysay, at sa mga higaan at upuang mapagpalayaw; ang pagtulog sa araw; at ang labis na pagkakapit sa mapagtalunang pagtatalo at pabayaing kapabayaan—ito ang mga tanda ng tamas-guṇa. Sa ganitong ugali, naghahari ang pagkalito at dilim, at hinihila ang tao tungo sa katamaran, kaguluhan, at mga gawi ng sariling kapahamakan, sa halip na kaliwanagan, pagpipigil, at pamumuhay na ayon sa dharma.”
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse identifies behavioral indicators of tamas (inertia/darkness): sensual indulgence, excessive comfort-seeking, daytime sleep, contentious speech, and heedlessness. It warns that such habits cloud discernment and weaken dharmic self-governance.
In Śānti Parva’s didactic discourse, Yājñavalkya is instructing about the guṇas by listing observable traits. Here he describes tamas through everyday conduct—how one’s pleasures, speech, and routines reveal an inner quality of darkness and negligence.