Shloka 19
Devanagari script
बुध्यमानो5प्रबुद्धेन समतां याति मैथिल । सड्रधर्मा भवत्येष नि:सज़्भात्मा नराधिप
Translation
Wika ni Vasiṣṭha: O hari ng Mithilā! Hangga’t itinuturing ng pansariling kaluluwa na kanya ang di-malay na kalipunan, hangga’t doon din nito naaabot ang pagkakatulad sa kalipunang iyon. Bagaman sa likas na anyo’y hindi nakadikit o nakagapos, dahil sa pagdikit sa prakṛti ay nagkakaroon ito ng ugaling-dharma ng pagkakapit at pagnanasa.
Word by Word
बुध्यमानःbeing aware/awakening
बुध्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
अप्रबुद्धेनby/with the unawakened (one)
अप्रबुद्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअप्रबुद्ध (प्रातिपदिक; प्रबुद्ध < प्र+बुध्)
Formपुं/नपुं, तृतीया, एकवचन
समताम्equivalence/sameness
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
यातिgoes/attains
याति:
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
मैथिलO Maithila (king of Mithilā)
मैथिल:
TypeNoun
Rootमैथिल (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
सधर्माhaving the same nature/qualities
सधर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसधर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Karta
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
निःसङ्गात्माwhose self is unattached
निःसङ्गात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिःसङ्गात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes