Shloka 17
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काषठवत् । तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिण:
na cābhimanyate kiṃcin na ca budhyati kāṣṭhavat | tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ ||
Sinabi ni Vasiṣṭha: Kapag ang isang tao ay hindi na nag-aangkin ng anuman at ni hindi na halos nagtatala ng kamalayan—nananatiling gaya ng isang pirasong kahoy—kung gayon ipinahahayag ng mga pantas na siya’y nagbalik sa sarili niyang likas na pinagmulan at tunay na “nakayuko” sa yoga. Sa kalagayang ito, ang isip ay hindi nagbabangon ng layon o pagbuo, at ang mga pandama ay hindi na tumatakbo palabas; itinuturo ng aral ang etikal na kalayaan mula sa pag-aangkin at pagkamakasarili, kung saan ang panloob na katatagan ang pumapalit sa padalus-dalos na pagkapit.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse defines a hallmark of yogic integration: the cessation of possessive identification (abhimāna) and reactive cognition, so that one abides in one’s own nature (prakṛti) without mental constructions. Ethically, it points to freedom from ‘mine-ness’ and ego-driven grasping, which stabilizes conduct and reduces harm.
Vasiṣṭha is instructing about inner realization and the yogic condition. He describes a state where the senses and mind no longer project outward and the person remains unmoved—‘like wood’—not as dullness, but as non-reactive steadiness that the wise recognize as true yoga and return to one’s pure nature.