अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
स्थाणुवच्चाप्यकम्प: स्याद् गिरिवच्चापि निश्चल: । बुद्धवा विधिविधानज्ञास्तदा युक्तं प्रचक्षते
sthāṇuvaccāpy akampaḥ syād girivaccāpi niścalaḥ | buddhvā vidhividhānajñās tadā yuktaṃ pracakṣate, mithileśvara |
Sinabi ni Vasiṣṭha: “Maging di-nayanig na gaya ng haligi at di-matitinag na gaya ng bundok. Kapag sa pamamagitan ng isip ay napipigil niya ang lahat ng pandama, at sa pamamagitan ng talino (buddhi) ay napatatatag ang isip—di-makilos na gaya ng bato, walang pagnanasa na gaya ng tuyong kahoy, at matatag na gaya ng bundok—kung gayon ang mga pantas na nakaaalam sa mga disiplina ng śāstra ay magpapahayag, mula sa sarili nilang pagkatanto, na siya’y tunay na nakatatag sa Yoga, O panginoon ng Mithilā.”
वसिष्ठ उवाच
True Yoga is recognized as inner integration and steadiness: the senses are gathered under the mind, and the mind is stabilized by the intellect. When one becomes unshaken, desireless, and firmly established—like a pillar or mountain—scripturally trained sages acknowledge that state as being ‘yukta’ (yoga-established).
Vasiṣṭha is instructing the king of Mithilā (Janaka) on the marks of an accomplished yogin. Using vivid similes (pillar, stone, dry wood, mountain), he describes the experiential criteria by which knowledgeable sages recognize genuine yogic establishment.