Shloka 45
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
स एवं फलमाप्रोति त्रिषु लोकेषु मुर्तिमान् । जो इस प्रकार शुभाशुभ फल देनेवाला कर्म करता है, वही तीनों लोकोंमें शरीर धारण करके इन उपर्युक्त फलोंको पाता है || ४४ $ ।।
sa eva phalam āpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān | prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam | prakṛtiś ca tad aśnāti triṣu lokeṣu kāmagā |
Wika ni Vasiṣṭha: “Sa tatlong daigdig, ang nakikitang tumatanggap ng bunga ay ang nilalang na may katawan. Ngunit sa katotohanan, ang Prakṛti (likás na kalikasan ng bagay) ang siyang gumagawa ng mga gawaing nagbubunga ng mabuti at masama; at ang Prakṛti ring iyon—na gumagala ayon sa nais nito sa tatlong daigdig—ang siyang dumaranas at ‘lumalasap’ ng mga bunga ng mga gawaing iyon. Ang Puruṣa (Sarili), dahil sa kamangmangan, ay nagkakamaling akuin ang pagiging gumagawa at tumatamasa.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes apparent and ultimate agency: although the embodied individual seems to reap results, in philosophical truth actions and their enjoyments belong to Prakṛti; the puruṣa identifies with doership and enjoyership due to ignorance.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-style account of karma and experience, shifting responsibility from an eternal self to Prakṛti’s guṇa-driven activity, while noting that mistaken identification binds the self.