Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ताराणां पतन दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् । द्न्द्धानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपणं नूप
tārāṇāṁ patanaṁ dṛṣṭvā nakṣatrāṇāṁ ca paryayam | dvandvānāṁ viprayogaṁ ca vijñāya kṛpaṇaṁ nṛpa naraśvara || ghora-utpāta-candra-grahaṇa-sūrya-grahaṇa-tārāṇāṁ tūṭakara-giranaṁ nakṣatrāṇāṁ gatiṣu ulṭa-pheraḥ pati-patnyoḥ duḥkhadāyaka-viyogaś ca—etāni jagati ghaṭamānāni jñātvā sva-kalyāṇasya upāyaṁ kartavyaḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “Kapag nakita ang pagbagsak ng mga bituin, napansin ang kaguluhan sa galaw ng mga konstelasyon, at nakilala ang masakit na pagkaputol ng mga ugnayang magkapares, O hari—O panginoon ng mga tao—dapat maunawaan na ito ang mga kakila-kilabot na masamang palatandaang nagaganap sa daigdig: pag-eclipse ng buwan at araw, pagkaputol at pagbagsak ng mga bituin, pagbaligtad ng galaw ng mga nakṣatra, at ang malungkot na paghihiwalay ng mag-asawa. Sa pagkabatid sa gayong mga tanda, dapat yakapin ang mga paraan para sa sariling kapakanan.”
भीष्म उवाच
Bhīṣma urges the king to read the world’s disturbances—cosmic irregularities and social ruptures—as warnings that life is unstable, and therefore to actively pursue one’s true welfare (kalyāṇa) through right conduct and prudent action rather than complacency.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma lists ominous phenomena—eclipses, falling stars, altered stellar motions, and painful separations within human relationships—to impress upon the ruler the urgency of taking corrective, dharmic measures for personal and public well-being.