Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञात्वा सत्त्वगुणं देहं वृतं षोडशभिग्गुणै: । स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते
jñātvā sattvaguṇaṃ dehaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ | svabhāvaṃ cetanāṃ caiva jñātvā dehasamāśrite
Wika ni Bhishma: “Kapag naunawaan na ang katawan ay may tatak ng sattva at nababalutan ng labing-anim na sangkap, at kapag natukoy rin ang likas na hilig (svabhāva) at kamalayan (cetanā) na nananahan at umaasa sa katawan—dapat magpatuloy ang tao sa wastong pagkaunawa tungkol sa Sarili at sa asal.” Itinuturo ng aral ang linaw sa etika: alamin kung alin ang kondisyunado (mga sangkap at hilig ng katawan) at alin ang liwanag ng pagkamalay, upang magampanan ang tungkulin nang hindi napagkakamalang ang Sarili ay ang katawan.
भीष्म उवाच
Discernment: understand the body as a compound of constituents and guṇas, recognize innate tendencies (svabhāva), and distinguish these from consciousness (cetanā). This clarity supports ethical action (dharma) without mistaking bodily conditioning for the true self.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues his philosophical guidance to Yudhiṣṭhira, explaining how knowledge of the body’s constitution and the presence of consciousness within embodied life leads to right understanding and steadiness in conduct.