Shloka 115
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
एतन्मयोक्तं नरदेव तत्त्व॑ नारायणो विश्वमिदं पुराणम् स सर्गकाले च करोति सर्ग संहारकाले च तदत्ति भूय:
etan mayoktaṃ naradeva tattvaṃ nārāyaṇo viśvam idaṃ purāṇam | sa sargakāle ca karoti sargaṃ saṃhārakāle ca tad atti bhūyaḥ ||
Sinabi ni Bhishma: O hari, ito ang tunay na simulain na ipinaliwanag ko sa iyo. Ang sinaunang sansinukob na ito ay, sa katotohanan, si Nārāyaṇa mismo na lumalaganap sa lahat. Sa panahon ng paglikha, Kanya itong iniluluwal; at sa panahon ng pagkalusaw, Kanya rin itong muling hinihigop pabalik sa Kanyang sarili. Kaya, matapos ipaloob ang daigdig sa Kanyang sariling pagkatao, ang Panginoong Nārāyaṇa—ang panloob na Sarili ng lahat—ay nagpapahinga sa ibabaw ng mga tubig ng iisang karagatang kosmiko sa pagitan ng mga siklo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a theistic cosmology: the entire ancient universe is Nārāyaṇa Himself. Creation and dissolution are cyclical acts of the same Supreme Being—He manifests the world at creation and reabsorbs it into Himself at dissolution—implying that all beings rest in and depend upon the one divine reality.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king (Yudhiṣṭhira) on ultimate principles after the war. Here he concludes a doctrinal explanation (linked with Sāṅkhya-style ‘tattva’ discussion) by identifying the cosmic process—sarga and saṃhāra—with Nārāyaṇa’s sovereignty over the universe.