अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें पपाशरगीताविषयक दो सौ पंचानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २९५ ॥। ऑपनआक्रात छा अर: षण्णवर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: पराशरगीता--वर्णविशेषकी उत्पत्तिका रहस्य
janaka uvāca
varṇo viśeṣavarṇānāṁ maharṣe kena jāyate |
etad icchāmy ahaṁ jñātuṁ tad brūhi vadatāṁ vara ||
parāśara uvāca
pitā sakhāyo guravaḥ striyaś ca na nirguṇānāṁ hi bhavanti loke |
ananyabhaktāḥ priyavādinaś ca hitāś ca vaśyāś ca bhavanti rājan ||
Wika ni Janaka: “O dakilang pantas, pinakamainam sa mga tagapagsalita! Sa anong sanhi nagmumula ang natatanging katayuan ng iba’t ibang uri ng kaayusang panlipunan—gaya ng mga Brahmana at iba pa? Nais kong maunawaan ito—pakisabi sa akin.” Wika ni Parāśara: “Sa mundong ito, ang ama, mga kaibigan, mga guro, at mga babae ay hindi tunay na napapasa-kanino man na walang kagandahang-asal. Ngunit sa isang haring tapat na hindi hati ang loob, may magiliw na pananalita, kumikilos para sa kapakanan ng iba, at may pagpipigil-sa-sarili, sila’y nagiging mabuting-loob, kapaki-pakinabang, at masunurin.”
जनक उवाच
Social standing and harmonious relationships are grounded in guṇa (virtue) and conduct: one who is ‘nirguṇa’ fails to secure stable bonds, whereas single-minded loyalty/devotion, pleasant speech, beneficence, and self-control make others well-disposed and cooperative.
King Janaka asks the sage Parāśara to explain how distinct varṇas arise. Parāśara begins his reply by shifting attention to ethical qualities and behavior as the practical basis for respect, support, and social cohesion.