Shloka 20
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
तात! संसार-सागरमें डूबते हुए मनुष्यका पुण्यकर्म कभी-कभी तबतक स्थिर-जैसा रहता है जबतक कि दुःखसे उसका छुटकारा नहीं हो जाता। तदनन्तर दुःखका भोग समाप्त कर लेनेपर जीव अपने पुण्य कर्मके फलका उपभोग आरम्भ करता है। जब पुण्यका भी क्षय हो जाता है तब फिर वह पापका फल भोगता है। नरेश्वर! इस बातको तुम अच्छी तरह समझ लो ।। दम: क्षमा धृतिस्तेज: संतोष: सत्यवादिता । ह्वीरहिंसा5व्यसनिता दाक्ष्यं चेति सुखावहा:
tāta! saṃsāra-sāgare dūbate huye manuṣyasya puṇya-karma kadācid yāvat duḥkhāt tasya mucyate tāvat sthira-iva tiṣṭhati. tad-anantaram duḥkha-bhogaṃ samāpayitvā jīvaḥ sva-puṇya-karmaphalasya upabhogam ārabhate. yadā puṇyasya api kṣayaḥ bhavati tadā punaḥ sa pāpasya phalaṃ bhuṅkte. nareśvara! etad bhavān samyag avagacchatu. damaḥ kṣamā dhṛtis tejaḥ santoṣaḥ satyavāditā, hrīr ahiṃsā avyasanitā dākṣyaṃ ceti sukhāvahāḥ.
Wika ni Parāśara: “Mahal kong anak, para sa taong lumulubog sa dagat ng pag-iral sa daigdig (saṃsāra), ang naipong kabutihan ay kung minsan ay tila nakalaan at nakatago, hanggang sa siya’y makalaya sa pagdanas ng pagdurusa. Pagkaraan, kapag naubos na ang bigat ng pighati, ang nilalang ay nagsisimulang tamasahin ang bunga ng kanyang mabubuting gawa. Kapag naubos din ang kabutihang iyon, muli siyang dadaan sa bunga ng kasalanan. O hari, unawain mo ito nang malinaw. Pagpipigil sa sarili, pagpapatawad, katatagan, ningning sa loob, pagkakasiya, pagsasabi ng katotohanan, kahinhinan, ahiṃsā (di-karahasan), paglayo sa bisyo, at kahusayan—lahat ng ito’y nagdadala ng kaligayahan.”
पराशर उवाच
Educational Q&A
Karmic results unfold in an order: suffering may be endured first while merit remains latent; after suffering is exhausted, merit yields pleasant results; when merit is depleted, sinful results arise again. Happiness is supported by specific virtues such as self-restraint, forgiveness, truthfulness, modesty, non-violence, freedom from addictions, and competence.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Parāśara addresses a king, explaining how beings experience the fruits of past actions across time and emphasizing a practical list of virtues that lead to well-being.