Shloka 94
“सूंजय! राजा मान्धाता चारों कल्याणमय गुणोंमें तुमसे बढ़े-चढ़े थे और तुम्हारे पुत्रसे भी अधिक पुण्यात्मा थे। जब वे भी मारे गये, तब तुम्हारे पुत्रकी क्या बिसात है? अतः तुम उसके लिये शोक न करो ।। ययातिं नाहुष॑ चैव मृतं सूंजय शुश्रुम । य इमां पृथिवीं कृत्स्नां विजित्य सहसागराम्,“सूंजय! नहुषपुत्र राजा ययाति भी जीवित न रह सके--यह हमने सुना है। उन्होंने समुद्रोंसहित इस सारी पृथ्वीको जीतकर शम्यापातके- द्वारा पृथ्वीको नाप-नापकर यज्ञकी वेदियाँ बनायीं, जिनसे भूतलकी विचित्र शोभा होने लगी। उन्हीं वेदियोंपर मुख्य-मुख्य यज्ञोंका अनुष्ठान करते हुए उन्होंने सारी भारतभूमिकी परिक्रमा कर डाली
Sūñjaya! rājā Māndhātā cāroṃ kalyāṇamaya guṇeṣu tvatto baḍhe-cāḍhe āsan, tava putrād api adhika-puṇyātmānaḥ. yadā te 'pi mṛtāḥ, tadā tava putrasya kā bīsātaḥ? ataḥ tvaṃ tasya śokaṃ mā kṛthāḥ. Yayātiṃ Nāhuṣaṃ caiva mṛtaṃ sūñjaya śuśruma; ya imāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ vijitya sahasāgarām.
Wika ni Vāyu: “O Sūñjaya, si Haring Māndhātā ay humigit sa iyo sa bawat mapalad na kagandahang-asal, at higit pang marangal sa kabutihan kaysa sa iyong anak. Kung ang gayong mga tao’y napahamak din, ano pa ang maipagmamalaki ng iyong anak? Kaya huwag kang magluksa para sa kanya. Narinig namin, O Sūñjaya, na maging si Yayāti, anak ni Nahusha, ay hindi nanatiling buhay—siya na sumakop sa buong daigdig na ito, kasama ang mga dagat na pumapalibot dito.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even the most virtuous and powerful rulers—exemplars like Māndhātā and the world-conquering Yayāti—are subject to death; therefore grief should be moderated by the recognition of mortality and the universality of impermanence.
Vāyudeva addresses the bereaved Sūñjaya, arguing through famous precedents: if greater kings have died, Sūñjaya’s son is not an exception; thus Sūñjaya should refrain from excessive lamentation.