सांख्ययोगभेदः तथा योगबलोपदेशः
Sāṃkhya–Yoga Distinction and Instruction on Yogic Strength
सब ओरसे घिरे हुए मुनिवर उशना उस शिक्षद्वारको देख नहीं पाते थे। अतः भगवान् शंकरके तेजसे दग्ध होते हुए वे उदरमें ही इधर-उधर चक्कर काटने लगे ।।
sa vai niṣkramya śikṣena śukratvam abhipedivān | kāryeṇa tena nabhaso nādhyagacchat madhyataḥ ||
Wika ni Bhīṣma: Palibhasa’y napalibutan sa lahat ng panig, hindi makita ng dakilang pantas na si Uśanā ang lagusang tinatawag na Śikṣā. Habang sinusunog ng tejas ni Śaṅkara (Śiva) sa loob ng tiyan, siya’y paikot-ikot na gumagala roon. Pagkaraan, bigla siyang lumabas sa pintuang Śikṣā; at dahil sa paglabas na iyon, nakamit niya ang pangalang ‘Śukra’. Dahil sa natatanging paraan ng kanyang pag-alis, hindi siya dumaraan sa pinakagitna ng langit.
भीष्म उवाच
The verse presents an etiological lesson: actions and circumstances can crystallize into enduring identity (a name) and lasting constraints (a fixed course). It highlights causality—how a specific ‘kārya’ (result) follows from a particular act and becomes a defining mark.
Uśanā emerges from a passage called Śikṣa; because he exits by that route, he becomes known as Śukra. The text then states that due to this causal consequence he does not traverse the middle of the sky, explaining a traditional belief about his movement.