Shloka 253
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
कथंचिदुपपद्यन्ते पुरुषे सात््चिका गुणा: । जब रजोगुणकी प्रवृत्ति होती है तब बुद्धि राजसिक भावका अनुसरण करती है। यदि पुरुषमें किसी प्रकार अधिक हर्ष, प्रीति, आनन्द, सुख और चित्तमें शान्ति उपलब्ध हो तो ये सातच्विक गुण हैं
kathaṃcid upapadyante puruṣe sāttvikā guṇāḥ | yadā rajoguṇakī pravṛttiḥ bhavati tadā buddhiḥ rājasikabhāvasya anusarati | yadi puruṣe kenacid prakāreṇa adhikaḥ harṣaḥ prītiḥ ānandaḥ sukhaṃ ca cittasya śāntiś ca upalabhyate tarhi ete sāttvikā guṇāḥ |
Wika ni Bhishma: Sa tao, ang mga katangiang sattva ay lumilitaw sa iba’t ibang paraan. Kapag naging masigla ang udyok ng rajas, ang buddhi (isip na nagpapasya) ay sumusunod sa rajasic na hilig. Ngunit kung sa isang tao ay dumarami ang galak, paglingap, tuwa, ligaya, at ang matatag na kapayapaan ng loob, ito’y dapat maunawaan bilang mga katangiang sattva.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes mental dispositions by the guṇas: when rajas is active, the intellect tends toward rajasic patterns; when one experiences heightened joy, affection, happiness, and calmness of mind, these are marks of sattva.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a didactic discussion on inner qualities and conduct, explaining how sattvic and rajasic tendencies manifest in a person’s mind and experience.