Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
जटिले दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे । कमण्डलुनिषज्जाय तस्मै ब्रह्मात्मने नम:
jaṭile daṇḍine nityaṁ lambodarśarīriṇe | kamaṇḍaluniṣajjāya tasmai brahmātmane namaḥ ||
Nag-aalay si Bhishma ng marangal na pagpupugay kay Panginoong Shiva, na inilalarawan bilang mismong anyo ng Brahman: laging may buhol-buhol na buhok (jaṭā) at may hawak na tungkod; malaki ang tiyan at malapad ang katawan; at ang kamaṇḍalu (banga ng tubig) ang kanyang palagiang kasama at sagisag.
भीष्म उवाच
The verse teaches reverence toward the supreme ascetic principle—Shiva as Brahman—highlighting humility and devotion as supports of dharma, and presenting renunciation-symbols (jaṭā, daṇḍa, kamaṇḍalu) as marks of spiritual authority.
In the Shanti Parva’s instruction setting, Bhishma speaks a hymn-like salutation, praising Shiva’s ascetic form and affirming him as brahman-svarūpa (of the nature of Brahman), thereby grounding ethical discourse in devotion to the highest reality.