Shloka 158
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
विश्वकृद् विश्वकृतां वरेण्यस्त्वं विश्ववाहो विश्वरूपस्तेजस्वी विश्वतोमुख: । चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयं च पितामह:
viśvakṛd viśvakṛtāṁ vareṇyas tvaṁ viśvavāho viśvarūpas tejasvī viśvatomukhaḥ | candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṁ ca pitāmahaḥ ||
Sinabi ni Bhīṣma: Ikaw ang tagapaglikha ng sansinukob at ang pinakadakila sa mga humuhubog sa kosmos. Ikaw ang nagdadala ng bigat ng daigdig; ikaw ang sansinukob sa anyo—nagniningning, na ang mga mukha’y nakaharap sa lahat ng dako. Ang Buwan at ang Araw ang iyong mga mata, at ang Lolo, si Brahmā, ang iyong puso. Sa himnong ito ng papuri, ang aral ay debosyon na nakaugat sa pag-unawa: ang Kataas-taasan ay hindi malayong diyos, kundi ang mismong balangkas at kamalayan ng mundo; karapat-dapat sambahin sapagkat ang lahat ng nilalang at kapangyarihang kosmiko ay sumisibol at kumikilos sa loob Niya.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional-metaphysical vision: the Supreme is the cosmic person whose body is the universe itself. Recognizing the Sun and Moon as His eyes and Brahmā as His heart frames all cosmic functions as expressions of one divine reality, encouraging reverence, humility, and dharmic living grounded in the awareness of divine immanence.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and consoles Yudhiṣṭhira after the war. Here Bhīṣma offers a stuti (hymn of praise) describing the Lord’s all-pervading cosmic form, using grand identifications (Sun/Moon as eyes, Brahmā as heart) to convey the deity’s supremacy and omnipresence.