Shloka 115
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
उन्मादन शतावर्त गज्भातोयाद्रमूर्थज । चन्द्रावर्त युगावर्त मेघावर्त नमो<स्तु ते
unmādana-śatāvarta-gaṅgā-bhātoya-ārdra-mūrdhaja | candrāvarta-yugāvarta-meghāvarta namo 'stu te ||
Wika ni Bhishma: O Panginoong nagbubulid sa mga daigdig sa pagkalito, sa tuktok ng iyong ulo’y umaalon ang Ganga sa daan-daang alon at ikid, at ang iyong jata ay laging basâ sa kanyang tubig; O Ikaw na naglalagay sa buwan sa ikot ng pagliit at paglaki, na nagpapapaikot sa mga yugto sa paulit-ulit na pag-ikot, at nagpapakilos sa mga ulap—pagpupugay sa iyo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverent recognition of the divine as the regulator of cosmic processes—delusion and clarity, lunar time, the turning of ages, and the movement of clouds—suggesting that dharma is lived best with humility before the vast forces that shape human perception and the natural world.
In Shanti Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira and, in the course of his discourse, offers a hymn of praise describing the deity’s cosmic attributes—Ganga in the matted locks, the moon’s cycles, recurring yugas, and cloud-movements—ending with a formal salutation.