Shloka 38
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त चकम्पे च वसुंधरा । मास्ताश्रैव घूर्णन्ते चुक्षुभे वरुणालय:,उस महाभयंकर कोलाहलसे उस यज्ञमें पधारे हुए समस्त देवता व्याकुल हो उठे। पर्वत टूक-टूक होकर बिखर गये। धरती डोलने लगी, आँधी चलने लगी और समुद्रमें तूफान आ गया
parvatāś ca vyaśīryanta cakampe ca vasuṃdharā | mārutāś caiva ghūrṇante cukṣubhe varuṇālayaḥ ||
Sinabi ni Dakṣa: “Nagkadurug-durog ang mga bundok at gumuho; ang mismong lupa ay yumanig. Umikot ang mararahas na hangin, at ang karagatan—tahanan ni Varuṇa—ay nabulabog sa matinding pag-aalimpuyo.” Sa salaysay, ang mga pagyanig na ito sa sansinukob ay tanda ng pagkapunit ng kaayusang ritwal at moral: kapag ang isang sagradong yajña ay ginambala ng mabigat na kasalanan at alitan, ang kalikasan ay sumasalamin sa kaguluhan, nagbababala na ang adharma sa yajña ay hindi nananatili sa dambana lamang kundi yayanig sa buong daigdig.
दक्ष उवाच
Educational Q&A
The verse conveys that moral and ritual disorder (adharma, especially within a yajña) has world-shaking consequences: nature reflects the disturbance, serving as an ethical warning that violations of sacred order destabilize society and the cosmos.
Dakṣa describes terrifying portents at the sacrificial gathering: mountains crumble, the earth quakes, winds whirl, and the ocean churns—signs that the sacrifice has been overwhelmed by a great, fearsome upheaval, leaving even the assembled beings distressed.