वृत्ति-सत्सङ्ग-दान-धर्म
Livelihood, Virtuous Association, and Ethics of Giving
धर्मज्ञ भरतनन्दन! सिंहोंमें थकावटका होना ही ज्वर कहलाता है; परंतु मनुष्योंमें यह ज्वरके नामसे ही प्रसिद्ध है ।।
dharmajña bharatanandana! siṁheṣu thakāvaṭa-kā hona hī jvara kahalātā hai; parantu manuṣyeṣu ayaṁ jvara-śabdenaiva prasiddhaḥ. maraṇe janmani tathā madhye cāviśate naram | etan māheśvaraṁ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ || bhagavān-maheśvarasya tejorūpa eṣa jvaraḥ atyantaṁ dāruṇaḥ. sa mṛtyukāle, janmakāle tathā madhye’pi manuṣya-śarīre praviśati. eṣa sarvaśaktaḥ māheśvara-jvaraḥ sarva-prāṇināṁ vandanīyaḥ mānanīyaś ca. eṣa eva dharmātmanāṁ śreṣṭhasya vṛtrāsurasya śarīre’pi praviṣṭavān.
Wika ni Bhīṣma: “O marunong na inapo ni Bharata, sa mga leon, ang ‘pagod’ mismo ang tinatawag na ‘lagnat’; ngunit sa mga tao, ito’y kilala lamang sa pangalang ‘lagnat’. Ang kakila-kilabot na Lagnat na ito ay siyang ningning (tejas) ni Maheshvara (Śiva). Pumapasok ito sa tao sa oras ng kamatayan, sa oras ng kapanganakan, at maging sa pagitan ng buhay. Sapagkat ito’y makapangyarihang lakas ni Maheshvara, nararapat itong igalang at sambahin ng lahat ng nilalang. Tunay nga, ang Lagnat ding ito’y minsang pumasok maging sa katawan ni Vṛtra-asura, ang marangal at matuwid.”
भीष्म उवाच
The verse frames fever (jvara) not merely as a medical condition but as a manifestation of Maheshvara’s divine energy—an awe-inspiring force that touches beings at birth, death, and throughout life. Ethically, it urges reverence toward cosmic powers that govern embodied existence, cultivating humility before suffering and mortality.
In Bhishma’s instruction to Yudhiṣṭhira during the Shanti Parva, he explains the nature of ‘Jvara’ as a fierce, Śaiva power that can enter humans at critical life thresholds. He reinforces its potency by citing that it even entered the body of Vṛtrāsura, portrayed here as exceptionally righteous among asuras.