Shloka 41
अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च
Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations
“देव! त्रिलोकीनाथ! हमलोग सदा अग्नि और धूपका ताप, सर्दी, वर्षा, आँधी और अस्त्र-शस्त्रोंद्रारा भेदन-छेदनका कष्ट सहते रहते हैं। आज आपकी आज्ञासे इस ब्रह्महत्याको भी ग्रहण कर लेंगे; किंतु आप इनसे हमारे छुटकारेका उपाय भी तो सोचिये' ।। ब्रह्मोवाच पर्वकाले तु सम्प्राप्ते यो वै च्छेदन भेदनम् । करिष्यति नरो मोहात् तमेषानुगमिष्यति,ब्रह्माजीने कहा--संक्रान्ति, ग्रहण, पूर्णिमा, अमावास्या आदि पर्वकाल प्राप्त होनेपर जो मनुष्य मोहवश तुम्हारा भेदन-छेदन करेगा, उसीके पीछे तुम्हारी यह ब्रह्महत्या लग जायगी
bhīṣma uvāca | deva trilokīnātha vayam sadā agni-dhūpa-tāpaṃ śītaṃ varṣām āndhīṃ ca astrā-śastrair bhidana-cchedana-duḥkhaṃ sahāmahe | adya tava ājñayā imāṃ brahmahatyām api grahīṣyāmaḥ; kintu tvam eteṣāṃ asmākaṃ mucyopāyam api cintaya || brahmovāca | parvakāle tu samprāpte yo vai cchedana-bhedanaṃ kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
Sinabi ni Bhishma: “O Diyos, Panginoon ng tatlong daigdig! Lagi naming tinitiis ang init ng apoy at ng araw, ang lamig, ang ulan, ang hanging-bagyo, at ang hapdi ng pagbutas at paghiwa ng mga sandata. Ngayon, sa iyong utos, tatanggapin namin maging ang pasaning brahmahatyā na ito; ngunit pag-isipan mo rin ang paraan upang kami’y makalaya mula rito.” Sumagot si Brahmā: “Kapag dumating ang panahon ng mga banal na pagdiriwang—gaya ng saṅkrānti, eklipse, kabilugan ng buwan, amāvasyā at iba pa—sinumang tao na, dahil sa kamangmangan, ang gagawa ng pagputol o pagbutas (sa inyo), sa kanya susunod ang brahmahatyā na ito.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Grave wrongdoing (brahma-hatyā) is not merely a private burden; it can attach to the agent who commits a harmful act, especially when done in delusion and at ritually charged times. The passage frames moral causality: responsibility follows the doer, and divine law provides a mechanism for the transfer/attachment of sin based on action and intent.
Bhīṣma (speaking on behalf of afflicted beings) appeals to a supreme lord, saying they already endure many hardships and will accept even the burden of brahma-hatyā if commanded, but asks for a way to be freed from it. Brahmā responds with a rule: at festival-times, whoever cuts or pierces them in delusion will have that brahma-hatyā follow and attach to him.