Shloka 16
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
एवं जातिशतैरयुक्तो गुणैरेव प्रसज्धिषु । बुद्धा निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह
evaṁ jātiśatair yukto guṇair eva prasajjiṣu | buddhā nivartate doṣo yatnenābhyāsajena ha ||
Wika ni Bhīṣma: Kaya nito, ang taong nabigkis sa daan-daang kapanganakan—nalulubog sa galaw ng mga guṇa (sattva, rajas, tamas) at paulit-ulit na hinihila sa mga pagkapit—maaari pa ring tumalikod sa kasalanan at dungis ng asal sa pamamagitan ng nagising na pag-unawa at ng matiyagang pagsisikap na isinilang sa disiplinadong pagsasanay. Gaya ng langis na paulit-ulit na pinababanguhan ng mga mababangong bulaklak, na iniiwan ang sariling amoy at nananatili sa halimuyak ng mga bulaklak, gayon din ang isip na matagal nang nahubog ng mga ugnayang makamundo ay maaaring “mabanguhan muli” ng karunungan at paulit-ulit na pagsasanay, at umurong mula sa nakasanayang mga kapintasan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even deeply ingrained faults formed over many lifetimes and reinforced by the guṇas can be reduced and overcome through buddhi (clear discernment) and sustained effort grounded in repeated practice (abhyāsa).
In Bhishma’s instruction (Shanti Parva), he explains to the listener that moral transformation is possible: habitual defects do not have to remain permanent, because disciplined practice and awakened understanding can reverse long-standing conditioning.